REM-slaap bij paarden: waarom liggen essentieel is voor paarden
- Anna Krén
- 9 mrt
- 5 minuten om te lezen
Ben je ooit prikkelbaar geweest omdat je slecht of helemaal niet hebt geslapen? Dan heb je
waarschijnlijk gemerkt hoeveel invloed slaap heeft op concentratie, stemming en herstel.
Maar hoe zit dat eigenlijk bij paarden? Kunnen paarden ook moe zijn? En wat betekent een goede nachtrust voor een paard?
Mijn paarden zijn onlangs verhuisd naar een nieuwe pensionstal. Mijn oudere paard had lange tijd moeite om zich aan te passen aan het leven in Nederland, maar lijkt nu eindelijk haar plek te hebben gevonden.
Hoe merk ik dat?
Een van de duidelijkste signalen is hoe vaak ze gaat liggen en daadwerkelijk slaapt.
Uit onderzoek blijkt dat zowel wilde als gedomesticeerde paarden gemiddeld 43 tot 216 minuten per dag liggend doorbrengen. Liggen is essentieel, omdat paarden alleen REM-slaap kunnen bereiken wanneer ze liggen.
Slaap is belangrijker dan veel paardeneigenaren denken.
(Kelemen et al., 2021)
Wat is REM-slaap bij paarden?
REM-slaap (Rapid Eye Movement) is de diepste slaapfase. Tijdens deze fase verdwijnt de spierspanning vrijwel volledig. Het lichaam ontspant, het paard wordt volledig ondersteund door de grond en het zenuwstelsel is actief bezig met verwerking en regulatie.
Met andere woorden: REM-slaap is het moment waarop het lichaam echt kan herstellen.
Daarom is liggen zo belangrijk.
Wanneer je een paard volledig op de zij ziet liggen, of in borstligging met het hoofd op de grond, is de kans groot dat het paard REM-slaap kan bereiken.
Deze houding vraagt vertrouwen in de omgeving en comfort in het lichaam.
Rust in stand - het bekende dutten - is niet hetzelfde.
Wat gebeurt er als een paard te weinig REM-slaap krijgt?
Bij mensen wordt een gebrek aan REM-slaap in verband gebracht met slechter leervermogen, verminderde concentratie, een verhoogde pijngevoeligheid en emotionele instabiliteit.
Paarden zijn hierin niet fundamenteel anders.
Onderzoek laat zien dat slaaptekort bij paarden kan leiden tot:
Verminderd leervermogen
Afname van prestaties op langere termijn
Verhoogde stressreacties
Sterkere activatie van het sympathische zenuwstelsel
Verstoring van het darmmicrobioom
Meer fysieke spanning
In de praktijk kan dit er zo uitzien:
Een paard dat moeite heeft om nieuwe oefeningen te leren
Meer weerstand of frustratie tijdens training
Subtiele spanning of reactiviteit onder het zadel
Het gevoel dat een paard “niet helemaal ontspannen” is
Gevoeligheid bij aanraking van de buik
Wanneer een paard niet volledig kan rusten, blijft het zenuwstelsel in een verhoogde staat van paraatheid. Het sympathische systeem -de fight-or-flight reactie - blijft actiever dan eigenlijk gezond is.
Op langere termijn kan dit invloed hebben op:
het immuunsysteem
de stofwisseling
herstelvermogen
Slaap is dus niet alleen rust. Slaap is regulatie.
(Chokroverty, 2009; Smith, 2013; Hämäläinen et al., 2026b; Greening & McBride, 2022; Gomes et al., 2025)
Waarom gaat een paard soms niet liggen?
Paarden gaan meestal niet liggen wanneer ze zich niet veilig voelen.
Veelvoorkomende oorzaken zijn bijvoorbeeld:
Een instabiele kuddestructuur
Verhuizing of omgevingsstress
Natte, harde of onvoldoende bodembedekking
Te weinig ruimte
Sociale onzekerheid
Fysiek ongemak of pijn
Voor sommige paarden voelt het zakken naar de grond of opstaan simpelweg ongemakkelijk, vooral wanneer er spanning of pijn aanwezig is in de rug of het bekken.
In dat geval kan een paard het liggen volledig gaan vermijden.
Na verloop van tijd kan dit leiden tot chronisch slaaptekort.
(Gobbo et al., 2025)
Hoe kun je de REM-slaap van je paard verbeteren?
Management speelt hierin een grote rol.
Een droge, diepe en comfortabele ligplek maakt liggen aantrekkelijker. Ook voldoende ruimte is belangrijk.
Sommige studies suggereren dat paarden zelfs een voorkeur hebben voor slapen in een paddock, mogelijk doordat daar meer ruimte is en de aanwezigheid van soortgenoten een gevoel van veiligheid geeft.
Wil je gezond liggedrag stimuleren, dan zijn deze factoren belangrijk:
Een droge en goed ingestrooide ligplek
Voldoende ruimte om comfortabel te liggen en op te staan
Een stabiele en voorspelbare kuddeomgeving
Het observeren van subtiele tekenen van ongemak
Slaap en gevoel van veiligheid zijn sterk met elkaar verbonden.
(Gobbo et al., 2025)
Hoe weet je of je paard voldoende ligt?
Soms zijn de signalen verrassend eenvoudig.
Je kunt bijvoorbeeld stro of houtkrullen in de manen of staart vinden. Paarden die buiten leven komen vaak terug met zand of aarde op hun vacht.
In onze paddock zie ik regelmatig duidelijke afdrukken in het zand waar paarden hebben gelegen. Omdat onze paarden verschillende maten hebben, kan ik vaak zelfs inschatten welk paard waar heeft gerust.
Wil je het zeker weten, dan kan een stalcamera veel inzicht geven in het slaappatroon van je paard.
Maar vaak voel je het ook gewoon.
Een paard dat goed slaapt voelt meestal mentaal beschikbaarer, minder reactief en beter in staat om nieuwe informatie te verwerken.
Is het erg als een paard één nacht niet ligt?
Een interessante studie simuleerde een wedstrijdsituatie waarbij sommige paarden drie dagen lang niet gingen liggen. Deze paarden vertoonden duidelijk meer stressindicatoren en ruiters merkten dat hun leervermogen tijdelijk afnam.
Dat betekent niet dat één onrustige nacht meteen schadelijk is.
Maar het laat wel zien hoe snel slaap invloed kan hebben op prestaties en de balans van het zenuwstelsel.
Wanneer je paard recent is verhuisd, een wedstrijd heeft gelopen of stress heeft ervaren, en je merkt meer spanning of minder focus, kan het simpelweg zijn dat het paard nog niet volledig is hersteld.
Slaap is een van de duidelijkste indicatoren van welzijn.
Een paard dat zich veilig voelt in zijn omgeving en comfortabel is in zijn lichaam zal gaan liggen.
Een paard dat gespannen, alert of ongemakkelijk blijft, zal dat eerder vermijden.
En soms -als we goed kijken - vertelt slaap ons meer over het welzijn van een paard dan prestaties ooit kunnen doen.
(Barbosa et al., 2025)
Bronnen
Greening, L., & McBride, S. (2022). A review of Equine Sleep: Implications for Equine Welfare. Frontiers in Veterinary Science, 9, 916737. https://doi.org/10.3389/fvets.2022.916737
Kelemen, Z., Grimm, H., Long, M., Auer, U., & Jenner, F. (2021). Recumbency as an Equine Welfare Indicator in Geriatric Horses and Horses with Chronic Orthopaedic Disease. Animals, 11(11), 3189. https://doi.org/10.3390/ani11113189
Hämäläinen, M. J., Brotherus, I. L., Wigren, H. M., Kaimio, T. E., Suomala, H., Olbricht, A., Hänninen, L. T., & Mykkänen, A. K. (2026). Effect of horse sleep behavior on performance in a field-side spatial reversal learning test. Scientific Reports, 16(1), 4265. https://doi.org/10.1038/s41598-025-34463-9
Chokroverty, S. (2009). Sleep deprivation and sleepiness. In Elsevier eBooks (pp. 22–28). https://doi.org/10.1016/b978-0-7506-7584-0.00003-3
Smith, H. (2013). Fibromyalgia/Chronic fatigue syndrome and sleep. In Elsevier eBooks (pp. 422–427). https://doi.org/10.1016/b978-0-12-378610-4.00485-x
Gobbo, E., Maccario, C., Šemrov, M. Z., Bovo, M., Atallah, E., Minero, M., & Costa, E. D. (2025). Exploring the impact of housing routine on lying behavior in horses measured with triaxial accelerometer. Frontiers in Veterinary Science, 12, 1572051. https://doi.org/10.3389/fvets.2025.1572051
Barbosa, Â. P., Oliveira, T. M., Seidel, S. R. T., Tokawa, P. K. A., Jaramillo, F. M., Roncati, N. V., & Baccarin, R. Y. A. (2025). Could restricting horses’ REM sleep improve dressage performance? Applied Animal Behaviour Science, 291, 106740. https://doi.org/10.1016/j.applanim.2025.106740
Gomes, A. R. C., Oliveira, T. M., Campos, G. G., & Baccarin, R. Y. A. (2025). Gut microbiota and sleep deprivation: Potential interactions and implications for equine Research – Scoping review. International Journal of Equine Science, 4(S1), 38–48. https://doi.org/10.64292/ijes.203
Opmerkingen